Wolny Baszkortostan — Dlaczego Moskwa prześladuje Baszkirów?

Kontekst

Rosja jest ostatnim imperium kolonialnym w Europie

Likwidacja autonomii

Moskwa zniosła realny federalizm, zastępując wybieranych liderów rdzennych republik osobami mianowanymi przez Kreml.

Przymusowa asymilacja

Języki rdzennych narodów, instytucje kulturalne i systemy edukacji są systematycznie niszczone lub likwidowane.

Represje ruchów narodowych

Działaczom, nauczycielom, dziennikarzom i liderom społeczności stawia się sfingowane zarzuty; są torturowani i skazywani na długie wyroki.

Masowa mobilizacja i wyzysk

Regiony mniejszości są nieproporcjonalnie wykorzystywane jako zaplecze surowcowe i źródło taniej siły roboczej dla wojen.

W Rosji żyje ponad 190 grup etnicznych, z których 21 posiada własne republiki narodowe w ramach Federacji. Zgodnie z prawem rosyjskim niemal wszystkie republiki narodowe są państwami z własnymi organami władzy i szeroką autonomią. W rzeczywistości jednak Rosja traktuje te autonomie narodowe jako zagrożenie dla swojego istnienia. Dlatego najbardziej brutalne represje mają miejsce nie w Moskwie czy Sankt Petersburgu, lecz właśnie w regionach narodowych. Moskwa systematycznie demontuje federalizm i niszczy tożsamość narodów, zmieniając wszystkich swoich obywateli w Rosjan.

Po upadku Związku Radzieckiego nowa władza rosyjska z Borysem Jelcynem na czele obiecała narodom „tyle suwerenności, ile są w stanie unieść". W latach dziewięćdziesiątych Baszkortostan i Tatarstan otrzymały realne uprawnienia: własne konstytucje, status języka państwowego i szeroką autonomię w polityce wewnętrznej. Tatarstan odmówił nawet wysłania swoich mężczyzn do walki przeciwko Czeczeńskiej Republice Iczkerii, która ogłosiła niepodległość. Dla wielu obietnice te stały się źródłem nadziei na równoprawne współistnienie w ramach federacji. Jednak zaledwie kilka lat później Moskwa zaczęła systematycznie odbierać republikom zdobyte prawa.

Podczas rządów Władimira Putina rdzenne narody zostały pozbawione niemal wszystkich praw politycznych i kulturowych:

1999

Premier Władimir Putin ogłasza „wojnę z terroryzmem". Seria wybuchów w budynkach mieszkalnych w Moskwie, Bujnaksku i Wołgodońsku. Obrońcy praw człowieka oskarżają FSB o udział w zamachach.

1999–2009

Druga wojna rosyjsko-czeczeńska.

2001

Zakaz partii politycznych o charakterze narodowościowym.

2000–2014

Ograniczenie suwerenności republik narodowych.

2007–2018

W 2007 roku prawo federalne zniosło narodowo-regionalny komponent edukacji. Do 2018 roku języki narodowe zostały całkowicie wycofane z systemu szkolnego.

2020

Język rosyjski otrzymuje w konstytucji specjalny status „języka narodu tworzącego państwo".

2022–2023

Nieproporcjonalna mobilizacja przedstawicieli ludów rdzennych na wojnę z Ukrainą.

2020–2025

Masowe aresztowania działaczy i liderów ruchów narodowych.

Dziedzictwo

Baszkirzy: turkijski naród południowego Uralu

Baszkirzy to rdzenny lud turecki południowego Uralu i regionu Wołgi, wyznający islam (sunnicki). Ich liczebność w Rosji przekracza 1,5 miliona, co czyni ich jednym z największych rdzennych narodów kraju. Znani są jako doskonali jeźdźcy i pszczelarze, strażnicy bogatego folkloru, eposu „Ural-Batyr" oraz starożytnych tradycji. Ich historyczna ojczyzna — Baszkortostan — leży między Wołgą a Uralem, na skrzyżowaniu Europy i Azji. Przez wieki rosyjskiej kolonizacji Baszkirzy wielokrotnie wzniecali zbrojne powstania przeciwko Moskwie. Przywódcy tych ruchów stali się bohaterami narodowymi, uosabiając ducha wolności i oporu.

Saławat Jułajew

1754–1800

Legendarny poeta i wojownik, który poprowadził Baszkirów przeciwko Imperium Rosyjskiemu. Jego imię stało się symbolem oporu antykolonialnego.

Ahmet-Zaki Validi Togan

1890–1970

Twórca autonomii baszkirskiej, dowódca armii baszkirskiej. Walczył przeciwko białym i czerwonym Rosjanom.

Ziemia, którą bronią

Co jest odbierane ludziom

Historyczna więź Baszkirów z ziemią jest dziś zagrożona. Poniżej wyjaśniamy, co jest teraz stawką — tradycje, zasoby i sposób życia odbierany ludziom — i dlaczego są zmuszeni ich bronić, nawet za cenę więzienia.

Święty krajobraz

Góry Uralu

Jeden z najstarszych łańcuchów górskich na Ziemi. Dla Baszkirów to nie tylko geografia — to miejsce akcji narodowego eposu „Ural-batyr", spoczynek ich przodków i źródło rzek zasilających cały region.

Gdy górę niszczy się dla wydobycia wapienia, nie traci się tylko przyrody. Traci się część historii i pamięci całego narodu.

Starożytne rzemiosło

Dziki miód Uralu

Od wieków Baszkirzy praktykują dzikie pszczelarstwo — zbierają miód z dzikich uli w starych lasach lipowych. Ta tradycja jest starsza niż większość narodów i została uznana przez UNESCO.

Gdy lasy są wycinane, a ziemia zajmowana na potrzeby przemysłu, ule znikają razem z nimi.

Sposób życia

Jeźdźcy stepów

Koń baszkirski — niski, wytrzymały, hodowany w surowych zimach — jest nierozerwalnie związany z ludem, który go wychował. Jazda konna przenika całą kulturę: od codziennej pracy po pamięć konnych wojowników, którzy przez wieki opierali się armiom kolonialnym.

Bez pastwisk ta więź umiera.

Symbol wolności

Jurta

Przenośne mieszkanie nomadów, które do dziś rozkłada się podczas świąt i zebrań ludowych.

Na Sabantuju i zebraniach ludowych jurta jest nadal rozkładana — jako przypomnienie, że Baszkirzy zawsze mieli swój własny styl życia, swój dom i swoją wolę.

Głos ludu

Kurai

Flet wykonany z łodygi pustej rośliny rosnącej tylko na Uralu. Kurai widnieje na herbie i fladze Baszkirostanu i towarzyszy baszkirskim pieśniom i obrzędom od wieków.

Jego dźwięk jest niepowtarzalny — długi, otwarty i wolny. Dla Baszkirów kurai to nie tylko instrument, ale sposób wyrażenia tego, czego nie można ująć w słowach.

Skradzione bogactwo

Ropa, złoto, miedź

Podglebie Baszkirostanu jest bogate w ropę naftową, złoto, miedź i rzadkie metale. Od ponad wieku bogactwo to jest wydobywane przez obcych — najpierw przez Imperium, potem przez sowieckich planistów, a teraz przez federalne korporacje.

Miejscowym pozostają zatrute rzeki, toksyczna gleba i ogrodzona ziemia, na której kiedyś znajdowały się ich pastwiska i łąki.

Korzenie oporu

Co doprowadziło do Bajmaku

To, co wydarzyło się w Bajmaku w styczniu 2024 roku, nie było nagłym wybuchem. Stało za tym kilka dekad systematycznego grabienia ziem baszkirskich i ludzi, którzy na nich żyją.

W Zauralem — regionie Baszkirostanu bogatym w złoto, miedź i inne minerały — firmy przemysłowe przy wsparciu Moskwy od lat odbierały ludności pastwiska i łąki, które utrzymywały całe pokolenia rodzin. Pasły tam bydło i kosiły siano na zimę. Ziemie jedna po drugiej były przekazywane firmom górniczym. Po sobie pozostawiały skażone rzeki, zatrute gleby i społeczności pozbawione środków do życia.

Ludzie znosili to długo. Ale niezadowolenie narastało.

2020

Bitwa o Kusztau

Punkt zwrotny nastąpił, gdy firma sodowa próbowała zniszczyć górę Kusztau — świętą pamiątkę przyrody — w celu wydobycia wapienia. Tysiące Baszkirów rozbiło obóz na górze i odmówiło odejścia. Stało się to największym protestem ekologicznym we współczesnej historii regionu.

Lud wygrał. Kusztau ocalono.

2020–2023

Zemsta zamiast dialogu

Zamiast słuchać ludzi, władze wybrały zemstę. Ekologiczni i narodowi aktywiści byli prześladowani jeden po drugim. Ruch „Baszkort" został uznany za organizację ekstremistyczną. Organizatorzy byli podsłuchiwani, zastraszani i aresztowani.

Przekaz był jasny: broń swojej ziemi — i będą konsekwencje.

Październik 2023

Proces Faila Ałsynowa

Fail Ałsynow — jeden z najbardziej znanych obrońców Kusztau i głos praw baszkirskich — został oskarżony o „podżeganie do nienawiści" za przemówienie wygłoszone w całości po baszkirsku.

Sprawa była szeroko postrzegana jako polityczna rozprawa — kara za upokorzenie, które Moskwa poniosła na Kusztau.

17 stycznia 2024

Bajmak

Gdy sąd skazał Ałsynowa na cztery lata kolonii karnej, tysiące ludzi w Bajmaku zebrało się przed sądem. Po prostu stali obok człowieka, który mówił w ich imieniu. Nie jest to zabronione ani przez prawo, ani przez Konstytucję.

Władze odpowiedziały gazem łzawiącym, pałkami i masowymi zatrzymaniami. To, co nastąpiło — zarzuty karne, tortury i śmierć zatrzymanych — stało się znane jako Sprawa Bajmaku.

Sprawa z Bajmaku

Kiedy miasto zostało ukarane za protesty

Baszkirzy słyną z namiętności i gotowości do obrony ojczyzny. W ostatnich latach w Baszkortostanie odbyły się najgłośniejsze protesty w Rosji — od obrony góry Kusztau po masowe wiece w Bajmaku.

Sprawa z Bajmaku

17 stycznia 2024 — Bajmak

Tysiące ludzi zebrało się pokojowo, by wesprzeć Faila Ałsynowa. Władze odpowiedziały gazem łzawiącym, pałkami i zatrzymaniami.

Głos narodu został wyciszony

Fail Ałsynow

Szanowany lider społeczny skazany na 4 lata więzienia za „ekstremizm" po obronie języka i ziemi baszkirskiej.

„Nasz naród zasługuje na godność."

Nauczycielka za kratkami

Alfinur Rachmatullina

Nauczycielka języka, która spędziła swoje 60. urodziny w areszcie śledczym. Grozi jej do 15 lat pozbawienia wolności.

Poeta prześladowany za swoje słowa

Achmet Jakupow

62-letni wiejski poeta, który po strajku głodowym pisze wiersze z celi karceru.

Zabity podczas zatrzymania

Rifat Dautow

Zmarł podczas zatrzymania po kilku godzinach bicia. Nawet nie brał udziału w wydarzeniach w Bajmaku.

Matka i syn trafili do więzienia

Rodzina Uzjanbajevów

Sanija i jej syn Danis otrzymali 5,5 i 4,5 roku kolonii karnej — za to, że znaleźli się w złym miejscu i czasie.

Poza Bajmakiem

Walka o prawa ludu stała się wyrokiem

Represje wobec baszkirskich działaczy nie ograniczają się do „sprawy z Bajmaku". Osoby, które otwarcie bronią praw narodów i sprzeciwiają się samowoli władz, otrzymują zarzuty na podstawie artykułów karnych.

Trzeci wyrok za przekonania

Ajrat Dilmuchametow

Walka o prawa obywateli zakończyła się wyrokiem.

Jeniec wojenny, nie ofiara

Ramilya Saitowa

Aktywistka i obrończyni praw człowieka.

Zakładnik za swojego brata

Rustam Fararitdinow

Ukarany za działalność swojego brata.

Pobity aż do złamania kręgosłupa

Dim Dawletkildyn

„Sam zgłosiłem się na komisariat na rozmowę. Skończyłem w szpitalu ze złamaniem kręgosłupa. Skazano mnie na 5,5 roku."

Więźniowie polityczni z republik narodowych, takich jak Baszkortostan, pozostają w cieniu znanych rosyjskich dysydentów, których losami interesują się zachodnie rządy i organizacje międzynarodowe. Baszkirski ruch narodowy znalazł się nie tylko w obliczu kremlowskiej machiny represji, lecz także rosyjskiej liberalnej opozycji. Ta z jednej strony mówi o wolności i prawach, a z drugiej odmawia Baszkirom prawa do własnego państwa i uparcie milczy w sprawie polityki przymusowej asymilacji i niszczenia narodów podporządkowanych Moskwie.

Działaj

Twój podpis
może ratować życie

Podpisz petycję

Presja międzynarodowa działa

Rządy i organizacje praw człowieka reagują, gdy tysiące ludzi podnoszą głos.

Widoczność chroni więźniów politycznych

Gdy nazwiska są znane na świecie, tortury i znęcanie się zmniejszają się.

To wyzwanie rzucone kolonialnej przemocy

Solidarność pokazuje, że rdzenne narody nie są same wobec represji państwowych.

Daje nadzieję

Rodziny więźniów wiedzą, że światu nie jest obojętne.

Dlaczego Moskwaprześladuje Baszkirów?